Ταξιδεύοντας στην Ελλάδα… Στρόπωνες, γραφικό και μοναδικό χωριό της Ανατολικής Κεντρικής Εύβοιας

ΣΤΡΟΠΩΝΕΣ-1Κωμόπολη στην Ανατολική Κεντρική Εύβοια, στις ανατολικές προσβάσεις του όρους Δίρφυς, μέσα σε κάθισμα τεκτονικής φύσεως που ατενίζει μόνο προς το Αιγαίο. Γύρω της υψώνονται οι όγκοι της Δίρφυος δυτικά, του Ξηροβουνίου νότια, της Σκοτεινής και του Πορταριού ανατολικά και των Λευκών Όρεων στα βόρεια. Μέσα δε στην ολοπράσινη χαράδρα τρέχει τα νερά του ο Στροπωνιάτης ποταμός ο Διρφωσσός των αρχαίων. Κάτοικοι 550, υψόμετρο 300μ. Έγινε κοινότητα το 1912, όταν αποσπάστηκε από τον τότε Δήμο Διρφύων. Στην κοινότητα υπάγονται από το 1971 και οι οικισμοί Αγία Ειρήνη, Λάμαρη και Παραλία Χιλιαδούς. Σύνολο κοινότητας 850. Η Λάμαρη αναγνωρίστηκε σε κοινότητα το 1919 αλλά καταργήθηκε το 1925. Ξανάγινε κοινότητα το 1929, αλλά και πάλι καταργήθηκε το 1933 και υπάχθηκε στην κοινότητα Στροπώνων.

Η ετυμολογία της λέξης Στρόπωνες δύσκολη. Οι ντόπιοι εξαιτίας της φύσεως του εδάφους πιστεύουν πως ονομάστηκε από το <<τρυπώνω μέσα σε μια περιοχή>> μιας και το μέρος ήταν απόκρυφο, σκοτεινό, στενωπό και δύσβατο κατάλληλο για να κρυφτεί κάποιος, όπως κρύφτηκαν οι πρώτοι βοσκοί που ήταν οικήτορες της στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, για να αποφύγουν της βαναυσότητες και την καταπίεση των Τούρκων. Η περιοχή είναι απρόσιτη, γεμάτη φαράγγια, σπηλιές και δέντρα του δάσους. Σήμερα καλλιεργείται εκεί σε μεγάλη έκταση η κερασιά, η καρυδιά, η μηλιά και άλλα οπωροφόρα δέντρα καθώς και κηπευτικά όπως η ντομάτα και το φασόλι. Γύρω από την Κωμόπολη υπάρχουν μεγάλα συνεχή δάση από έλατο, καστανιές, βελανιδιές και κάθε είδους μυροβόλους θάμνους. Το χειμώνα διακόπτεται η συγκοινωνία για πολλές ημέρες από τα χιόνια που καλύπτουν το διάσελο της Δίρφυς 900μ. Είναι πλούσια Κωμόπολη. Έχει άφθονα νερά και κτήματα με οπωροφόρα δέντρα. Εξαιρετικά είναι τα λαχανικά, τα φασόλια, τα καρύδια, τα κεράσια, η ρίγανη, το τσάι και τα κτηνοτροφικά της προϊόντα. Υδρεύεται με πηγαία νερά με υδραγωγείο.Υπήρχαν επίσης τρεις νερόμυλοι, από τους οποίους λειτουργεί ο ένας καθώς και μια νεροτριβή. Τα νερά στους Στρόπωνες είναι άφθονα χειμώνα καλοκαίρι. Στη θέση Βρομονέρι υπάρχη ιαματική πηγή.

Αποτέλεσμα εικόνας για στροπωνες

Τους Στρόπωνες επισκέφθηκε στις 10 Οκτωβρίου 1844 ο Βασιλεύς Όθων, η Βασίλισσα Αμαλία με τη συνοδεία της ερχόμενοι από την Κύμη και πηγαίνοντας για τη Χαλκίδα. Δημοτικό Σχολείο: τριθέσιο (1887). Καθολικό: Αγία Τριάδα: Στην περιοχή του καθολικού πριν δημιουργηθεί το σημερινό χωρίο ήκμαζε μικρή Βυζαντινή μονή της Αγίας Τριάδας που καταστράφηκε από τις πειρατικές επιδρομές του 14ου αιώνα. Υπήρχε δε και Μεσαιωνικός Πύργος Κοντέρ. Στα θεμέλια του ερειπωμένου καθολικού ανεγέρθηκε το σημερινό. Έχει περίτεχνο ξυλόγλυπτο τέμπλο με εικόνες του 1841 όπως και Αγιογραφίες. Επίσης διαθέτει ξυλόγλυπτο Δεσποτικό. Στα βόρεια της πλατείας υπάρχει η Αγία Σωτήρω. Άγιος Κωνσταντίνος και Αγία Ελένη, όπου το νεκροταφείο. Εξωκλήσια: Άγιος Αθανάσιος, Προφήτης Ηλίας, Αγία Παρασκευή, Αγία Ειρήνη, Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος, Άγιος Ιωάννης ο Ρώσος, Ζωοδόχος Πηγή.

Αποτέλεσμα εικόνας για στροπωνες

Ήταν το αρχαιότερο όνομα του σημερινού ποταμού των Στροπώνων. Το όνομα είναι προελληνικό και σημαίνει ποτάμι που πηγάζει από τη Δίρφυ και το Ξηροβούνι και χύνεται στο Αιγαίο στον όρμο των Στροπώνων. Αναφέρεται από τον Λυκόφρων (Αλεξάνδρα): <<…..και πάντα Διρφωσσοίο και Διακρίων γωλέα και Φόρκυνος οικητήριον>>. Που σημαίνει: και όσα είναι γύρω από τον Διρφωσσό ποταμό και σπήλαια των Διακρίων και κατοικία του Φόρκυνος. Τον αποτελούν δύο παραπόταμοι με αρκετό νερό χειμώνα-καλοκαίρι που ενώνονται πιο κάτω από το χωριό σε έναν.

Παραλία Στροπώνων (Χιλιαδού)

1a

Είναι όμορφη και ολοκάθαρη παραλία με μήκος πάνω από 400μ. Κοντά της βρίσκεται έρημο βραχονήσι που φέρει το όνομα <<Χιλιαδονήσι>> από τη μονή Χιλιαδού. Η πλατανόφυτη μεγάλη ρεματιά ήταν, σε παρωχημένη εποχή ποταμόκολπος που σε βάθος έφθανε μέχρι τους πρόποδες του λόφου (όπου η εκκλησία της Χιλιαδούς). Και ο οποίος με την πάροδο των αιώνων επιχωματώθηκε. Το στενό βραχώδες άνοιγμα, όπου ο όμορφος όρμος στην παραλία, χωρίστηκε από τεκτονικό σεισμό.

 

Ιερά Μονή Παναγίας Χιλιαδούς

Στα Β.Α. του χωριού Στρόπωνες, σε ένα φυσικό πλάτωμα του κατερχόμενου προς την θάλασσα βουνού, σώζεται σε καλή κατάσταση, το Καθολικό της διαλυμένης Ιεράς Μονής Κοιμήσεως της Θεοτόκου Χιλιαδούς. Ξεκινώντας κανείς από το χωριό Στρόπωνες, αφού περάσει από το μικρό χωριό Λάμαρη και τον χείμαρρο, ο οποίος είναι πιο κάτω, φθάνει εύκολα στον χώρο, όπου η διαλυμένη Μονή Χιλιαδού.

Από τα κελιά σώζονται μερικά ερείπια στα νότια του Καθολικού της Μονής. Στα ανατολικά του Καθολικού της Μονής και σε μικρή απόσταση από την κόγχη του Ιερού μια μεγάλη βελανιδιά σκιάζει το χώρο. Η θέση της Μονής Χιλιαδούς είναι στο πιο ωραίο μέρος της μεγάλης κοιλάδας των Στροπώνων, η οποία κατέρχεται από την Δίρφη και καταλήγει στη θάλασσα του Αιγαίου.

Η Μονή Χιλιαδού είναι παλαιότατη. Οι πληροφορίες όμως οι οποίες υπάρχουν, για να συγκροτηθεί η ιστορία της, είναι λιγοστές και χρονολογούνται από το 1800 και ύστερα. Όμως «οι μαρτυρίες της παράδοσης, όταν διασταυρωθούν με τα αρχαιολογικά δεδομένα, μπορούν να οδηγήσουν συχνά σε σίγουρα αποτελέσματα». Η παράδοση θέλει η Μονή της Παναγίας στα Έρια και η Μονή Χιλιαδού να είναι του ίδιου κτήτορα. Αν, λοιπόν, είναι έτσι, τότε και τα δύο Καθολικά είναι κτίσματα του Β΄ μισού του 12ου αι. μ.Χ. Ειδικότερα, για το Καθολικό της Μονής Χιλιαδούς συνηγορούν τα πιο κάτω στοιχεία: Είναι κτίσμα ογκώδες (εξωτερικά) με φρουριακό χαρακτήρα. Στη δυτική πλευρά του Καθολικού σώζεται η καταχύστρα, επάνω ακριβώς από την είσοδο. Η κατά μήκος κάμαρα του Καθολικού είναι υπερυψωμένη καθ” όλο το πλάτος του, και η βόρεια και νότια πλευρά στηρίζονται με αντερίδες, οι οποίες φθάνουν μέχρι τη στέγη. Αυτή η υπερύψωση της στέγης δείχνει από μακριά, ως ένας σταυρεπίστεγος ναός. Η στέγη καλύπτεται με λίθινες πλάκες και με κεραμίδια. Εσωτερικά το Καθολικό είναι τρίκλιτο. Τέσσερις πεσσοί στηρίζουν τις καμάρες της στέγης και χωρίζουν, συγχρόνως, τα κλίτη του Καθολικού. Στο κέντρο του σταυρού της κάτοψης υπάρχει ομφάλιο από λίθινες πλάκες, όπως και το όλο δάπεδο του ναού. Στη βόρεια πλευρά του Καθολικού φαίνεται το πλινθοπερίκλειστο σύστημα, με δύο σειρές πλίνθων ανάμεσα στους δρόμους. Στην ανατολική πλευρά του Καθολικού διαγράφονται οι τρεις ημικυκλικές κόγχες του.

Όλα αυτά τα στοιχεία μας οδηγούν στους ίδιους χρόνους, στους οποίους η παράδοση τοποθετεί το Καθολικό της Μονής της Χιλιαδούς. Σιωπή καλύπτει τα χρόνια της Φραγκοκρατίας (1204-1470) και της Τουρκοκρατίας (1471-1830) στην Εύβοια όσον αφορά τη Μονή Χιλιαδού. Πληροφορίες αρχίζουν να υπάρχουν από τον 19ον αι. μ.Χ. και εξής. Στην Ιερά Μονή Αγίου Νικολάου Ανω Βάθειας σώζεται ο Κώδικας της Μονής Χιλιαδούς, ο οποίος χρονολογείται το έτος 1800. Στις σελίδες 10-11 του Κώδικα περιέχεται το Μοναχολόγιο της Μονής Χιλιαδούς, στο οποίο καταγράφονται οι Μοναχοί (ονοματεπώνυμο, ηλικία, χρόνος εισόδου στη Μονή, καθήκοντα). Μεταξύ των Μοναχών είναι και ο Γεράσιμος Κωνσταντίνου, ετών 37, Ηγούμενος της Μονής Χιλιαδούς. Τούτον ο Κωνστ. Γουναρόπουλος κατατάσσει στους αγωνιστές της Επαναστάσεως του 1821, από την Εύβοια. Κατά τη διάρκεια της Επαναστάσεως του 1821 η Μονή χρησιμοποιήθηκε ως καταφύγιο και σταθμός ανεφοδιασμού για τους αγωνιστές. Το έτος 1833, με έγγραφο της Ιεράς Συνόδου Χιλιαδού, κρίθηκε διατηρητέα, και κατατάχθηκε στις Μονές εκείνες, οι οποίες θα πλήρωναν τακτό φόρο.

Στα Γενικά Αρχεία του Κράτους, Μοναστηριακά Ευβοίας, υπάρχει ο φάκελος 526, ο οποίος περιλαμβάνει εκατόν εννέα έγγραφα της Μονής Χιλιαδούς, τα οποία αναφέρονται στα έτη 1835-1842.

Το έτος 1835, επειδή τα εισοδήματα της Μονής Χιλιαδούς δεν ήσαν αρκετά για τη διατροφή «των εν τη Μονή», απευθύνει η Μονή Χιλιαδού έγγραφο – αναφορά στη Νομαρχία Ευβοίας (Νομάρχης ο Γεώργιος Ανάν) και παρακαλεί να της δοθούν τα κτήματα του διαλυθέντος Κουτουρλομετοχίου, με την υπόσχεση να πληρώνει «τους ωρισμένους φόρους». Το έτος 1837 πήγε στη Μονή Χιλιαδού ο έκτακτος Βασιλικός επίτροπος και βοήθησε τους Μοναχούς να καταρτίσουν τον Μέγα Κώδικα, την Κατάσταση των κτημάτων των ανηκόντων στη Μονή, τον Κώδικα των «Καθημερουσίων εσόδων και εξόδων της Ιεράς Μονής της Κοιμήσεως της Θεοτόκου της επιλεγόμενης Χιλιαδούς», τον Κώδικα σκευών της Μονής, την κατάσταση του προσωπικού της Μονής, την Κατάσταση καταγραφής Αγίων Λειψάνων – Ιερών χρυσών και αργυρών σκευών της Μονής, και την Κατασκευή καταγραφή των σκευών και των ζώων της Μονής. Το έτος 1838 απέθανε ο Μοναχός Ακάκιος και καταγράφεται η περιουσία του. Πρόκειται, μήπως για ιδιόρρυθμη, Μονή; Από Κατάσταση των αποδοθέντων φόρων κατά τα έτη 1836, 1837 και 1838 γίνεται φανερό ότι η Μονή Χιλιαδού έχει αρκετά εισοδήματα (αναφέρονται 5.000 κιλά καρύδα).

Το έτος 1842 οι Μοναχοί της Μονής Χιλιαδούς υποβάλλουν έγγραφο (αριθμός Πρωτοκόλλου 16/4-8-1842), προς την Ιεράν Σύνοδον του Βασιλείου της Ελλάδος, με το οποίο ζητούν να τους δοθεί η περιουσία του διαλυμένου Μονοδρίου «επ ονόματι του Αγίου Νικολάου, επιλεγόμενου του Κουτουρλομετοχίου». Στο αίτημα των Μοναχών της Μονής Χιλιαδού έρχεται αρωγός η Ιερά Σύνοδος, πρόεδρος της οποίας είναι ο Ευβοίας Νεόφυτος, και απευθύνει έγγραφο (αριθμός Πρωτοκόλλου 11072/31-19-1842) «προς την επί την Εκκλησιαστικών κ.τλ. Β. Γραμματεία της Επικρατείας» με το εξής σκεπτικό: «Δια ταύτα αποδεχόμενη την αίτησιν ταύτην του συμβουλίου της μονής Χιλιαδούς γνωμοδοτεί, να προσηλωθή εις αυτήν το περί ου ο λόγος διαλελυμένον μονήδριον του Αγίου Νικολάου του Κουτουρλομετοχίου μετά των κτημάτων αυτού ως μετόχιον, επί υποχρεώσει να πληρώνη αύτη κατ” έτος εις το δημόσιον τον πολιτικόν και εκκλησιαστικόν φόρον κατά τας περί τούτου διατάξεις της Β. Κυβερνήσεως».

Το έτος 1854 ο Ιάκωβος Ρ. Ραγκαβής σημειώνει: «Χιλιαδού μονή διατηρουμένη, μοναχοί 9». Το έτος 1861 κατά την επίσημη απογραφή, όπως μας τη διασώζει ο Ι. Δ. Σταματάκης, η Μονή Χιλιαδού έχει έξι Μοναχούς. Μειώνεται δηλαδή η δύναμη των Μοναχών. Να σημαίνει αυτή η μείωση της δύναμης των Μοναχών και την αρχή της παρακμής της Μονής Χιλιαδούς; Η παρακμή θα έρθει, αλλά προς το τέλος του 19ου αι. μ.Χ. Έτσι, στις 30-6-1920 η Μονή Χιλιαδού υπάγεται, ως Μετόχι, στην Μονή του Αγίου Νικολάου Ανω Βάθειας, και το 1965, ο Χρυσόστομος Θέμελης, επίσκοπος Θαυμακού, γράφει: «Χιλιαδούς (Κοιμήσεως της Θεοτόκου) εις τον Δήμον Διρφύων διαλελυμένη».

 

stroponesvillages.blogspot

11 Οκτωβρίου, 2016
Κατασκευή και φιλοξενεία ιστοσελίδων Computer World - Ζέλκας Ευριπίδης