Πάσχα Ορθοδόξων και Καθολικών – Ιστορικά στοιχεία και εξηγήσεις

Η λέξη Πάσχα σημαίνει διάβαση και στα εβραϊκά λέγεται Πεσάχ. Οι Εβραίοι γιορτάζουν το Πάσχα λοιπόν σε ανάμνηση της διάβασης της Ερυθράς Θάλασσας και της απελευθέρωσής τους από τον αιγυπτιακό ζυγό της δουλείας τους. Βέβαια το Πάσχα γιορταζόταν και από τους Αιγυπτίους με άλλο περιεχόμενο, το πέρασμα, τη διάβαση του Ηλίου από τον ισημερινό (εαρινή ισημερία δηλαδή) και οι Εβραίοι έδωσαν στη δική τους διάβαση το ίδιο όνομα που προϋπήρχε στην Αίγυπτο. Οι Εβραίοι γιόρταζαν το Πάσχα τους στις 14 του μήνα Νισάν (μεταξύ Μαρτίου και Απριλίου). Έψηναν ένα αρνί, του οποίου δεν έσπαζαν τα πόδια, έτρωγαν πικρά  χόρτα και ψωμί άζυμο. Το άζυμο ψωμί σήμαινε τη βιαστική φυγή τους από την Αίγυπτο, τόσο βιαστική που δεν πρόφταιναν να αφήσουν το ζυμάρι να ζυμωθεί με τους μύκητες που περιείχε το προζύμι, τα πικρά χόρτα την πικρία της δουλείας στην Αίγυπτο.

      Αντίστοιχα για τους χριστιανούς η Σταυρική θυσία και η Ανάσταση του Χριστού σήμανε την διάβαση από τη δουλεία της αμαρτίας στην ελευθερία που χαρίζει ο Χριστός. Η ονομασία Πάσχα παρέμεινε και στον Χριστιανισμό και την Εκκλησία του Χριστού αλλά με το νέο πνευματικό περιεχόμενο  της διάβασης από τη δουλεία του κακού στην Ανάσταση και την ελευθερία που χαρίζει ο Χριστός. Για τους χριστιανούς αργότερα το αρνί που θυσίαζαν οι Εβραίοι χωρίς να του σπάσουν τα πόδια συμβόλιζε τον Αμνό του Θεού, τον Χριστό, του οποίου οι στρατιώτες, όταν σταυρώθηκε, δεν έσπασαν τα σκέλη. Ερμηνεία συμβολική με προφητικό περιεχόμενο.
      Το Πάσχα είναι κινητή γιορτή και γιορτάζεται την πρώτη Κυριακή μετά την πανσέληνο που ακολουθεί μετά την εαρινή ισημερία (21 Μαρτίου). Ξεκίνησε να γιορτάζεται ως κοινή γιορτή με τους Εβραίους, αλλά σιγά σιγά διαφοροποιήθηκε και οι χριστιανοί γιόρταζαν το Πάσχα χωριστά μετά την πρώτη Οικουμενική Σύνοδο (325 μ.Χ.), οπότε και ορίστηκε να γιορτάζεται την πρώτη Κυριακή μετά  την πρώτη πανσέληνο που ακολουθεί την εαρινή ισημερία. Αν η πανσέληνος συμπέσει Κυριακή, τότε γιορτάζεται την επόμενη Κυριακή. Με την αλλαγή του ημερολογίου και την καθιέρωση του Γρηγοριανού στη Δύση το 1582 υπήρξε διαφοροποίηση και ως προς τον υπολογισμό της ημερομηνίας του Πάσχα μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Υπήρξαν πολλές και σφοδρές έριδες μεταξύ των Εκκλησιών για τον προσδιορισμό της ημερομηνίας του Πάσχα.
ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ
      Αστρονομικά η πρώτη μέρα της Σελήνης τοποθετείται μεταξύ 8ης Μαρτίου και 5ης Απριλίου, με φάση σελήνης 14 ημερών, το Πάσχα πέφτει στο διάστημα μεταξύ 22ας Μαρτίου και 25ης Απριλίου. Όμως με το νέο ημερολόγιο πρέπει να προσθέσουμε 13 μέρες, επομένως το Πάσχα πέφτει μεταξύ 4ης  Απριλίου και 8ης το αργότερο Μαΐου. Επειδή για τον καθορισμό του Ορθόδοξου Πάσχα ως βάση είναι το παλαιό ημερολόγιο, γι’ αυτό παλαιοημερολογίτες και νεοημερολογίτες γιορτάζουν μαζί το Πάσχα. Ενώ οι Καθολικοί και οι Προτεστάντες επειδή έχουν ως βάση για τον προσδιορισμό της ημερομηνίας του Πάσχα το νέο ημερολόγιο γιορτάζουν το Πάσχα νωρίτερα από τους Ορθοδόξους. Συμβαίνει μερικές φορές να γιορτάζουν το Πάσχα πριν από τις 25 Μαρτίου, ημέρα του Ευαγγελισμού, όπως συνέβη το 2008, που το Καθολικό Πάσχα ήταν στις 23 Μαρτίου ή το 2035 που θα είναι στις 25 Μαρτίου, ημέρα του Ευαγγελισμού και Πάσχα ταυτόχρονα!!!
ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ 
ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑΣ ΤΟΥ ΟΘΡΟΔΟΞΟΥ ΠΑΣΧΑ
(Χ = χρόνος που θέλουμε να βρούμε το Πάσχα).
Χ: 19                   το υπόλοιπο από τη διαίρεση = α
Χ: 4                     το υπόλοιπο από τη διαίρεση = β
Χ: 7                     το υπόλοιπο από τη διαίρεση = γ
{(αΧ19)+15}: 30           το υπόλοιπο από τη διαίρεση = δ
{2β+4γ+6δ+6}: 7          το υπόλοιπο από τη διαίρεση = ε
Πάσχα = δ+ε+4 Απριλίου (Μαΐου αν ο αριθμός>30)
Παράδειγμα:
Θέλουμε να βρούμε το 2013 πότε πέφτει το Πάσχα
Σύμφωνα με τον παραπάνω τύπο
2013:19 = 105 υπόλοιπο της διαίρεσης 18,    α=18
2013:4 = 503 υπόλοιπο της διαίρεσης     1,    β=1
2013:7 = 287 υπόλοιπο της διαίρεσης     4,    γ=4
{(18Χ19)+15}: 30 = 11 υπόλοιπο          27,    δ=27
{2Χ1+4Χ4+6Χ27+6}: 7= 26 υπόλοιπο    4,    ε=4
Το 2013 το Πάσχα = 27+4+4=35 Απριλίου. Επειδή ο αριθμός είναι μεγαλύτερος του 30 οι επιπλέον από τις 30 μέρες πηγαίνουν στον Μάιο, επομένως το Πάσχα το 2013 θα είναι στις 5 Μαΐου.

Για τους Καθολικούς
Έστω Α το έτος,
a = το υπόλοιπο από τη διαίρεση διά 19,
b το υπόλοιπο από τη διαίρεση διά 4,
c το υπόλοιπο από τη διαίρεση διά 7,
d το υπόλοιπο από τη διαίρεση του 19a+24 διά 30,
e το υπόλοιπο από τη διαίρεση του 2b+4c+6d+5  διά 7,

a) αν d+e ≤ 9, το Πάσχα είναι την (22+d+e) του Μαρτίου,
b) αν d+e > 9, το Πάσχα είναι την d+e-9 του Απριλίου.
Παράδειγμα
Α=2013
a=18, 2013 : 19 υπόλοιπο της διαίρεσης 18
b=1, 2013 : 4 υπόλοιπο 1
c= 4, 2013 : 7 υπόλοιπο 4
d=6, (19X18+24) :30 υπόλοιπο  6
e=3, (2X1+4X4+6X6+5) :7= (2+16+36+5) : 7= 59 :7, υπόλοιπο 3
d+e=6+3=9. είναι η υπόθεση a.
Το Πάσχα είναι την (22+d+e) Μαρτίου, 22+6+3=31 Μαρτίου (για το 2013)
 Ημερομηνίες Πάσχα Ορθοδόξων και Καθολικών από το 2010 μέχρι το 2050
Τον 21ο αιώνα συμπίπτει 31 φορές. Όμως μετά το 2099 θα ξανασυμπέσουν μετά από 801 χρόνια, το 2900 μ.χ.
Έτος
Ορθοδόξων
Καθολικών
Σημείωση
2010
04.04
04.04
Κοινός εορτασμός
2011
24.04
24.04
Κοινός εορτασμός
2012
15.04
08.04
2013
05.05
31.03
2014
20.04
20.04
Κοινός εορτασμός
2015
12.04
05.04
2016
08.04
27.03
2017
16.04
16.04
Κοινός εορτασμός
2018
08.04
01.04
2019
28.04
21.04
2020
19.04
12.04
2021
02.05
04.04
2022
24.04
17.04
2023
16.04
09.04
2024
05.05
31.03
2025
20.04
20.04
Κοινός εορτασμός
2026
12.04
05.04
2027
02.05
28.03
2028
16.04
16.04
Κοινός εορτασμός
2029
08.04
01.04
2030
28.04
21.04
2031
13.04
13.04
Κοινός εορτασμός
2032
02.05
28.03
2033
24.04
17.04
2034
09.04
09.04
Κοινός εορτασμός
2035
29.03
25.03
2036
20.04
13.04
2037
05.04
05.04
Κοινός εορτασμός
2038
25.04
25.04
Κοινός εορτασμός
2039
17.04
10.04
2040
06.05
01.04
2041
21.04
21.04
Κοινός εορτασμός
2042
13.04
06.04
2043
03.05
29.03
2044
24.04
17.04
2045
09.04
09.04
Κοινός εορτασμός
2046
29.04
25.03
2047
21.04
14.04
2048
05.04
05.04
Κοινός εορτασμός
2049
25.04
18.04
2050
17.04
10.04
Καραμάτσκος Δημήτρης
Μάστερ Θρησκειολογίας
ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΑΣΧΑ (η γιορτή και ο υπολογισμός της ημερομηνίας του) Το Πάσχα είναι η μεγαλύτερη και πλουσιότερη σε λαογραφικές εκδηλώσεις γιορτή των Ορθοδόξων Χριστιανών.
Η λέξη Πάσχα προέρχεται από την εβραϊκή «pesah» που σημαίνει «διάβαση» : Οι Εβραίοι γιόρταζαν το Πάσχα σε ανάμνηση της απελευθέρωσής τους από τους Αιγυπτίους και της διάβασης της Ερυθράς θάλασσας οι Χριστιανοί γιορτάζουν την ανάσταση του Σωτήρα και τη διάβαση από το θάνατο στη ζωή Η αντίστοιχη ελληνική λέξη για το Πάσχα είναι Λαμπρή, διότι η ημέρα της Ανάστασης του Χριστού είναι μέρα ευφρόσυνη.
Το Πάσχα είναι κινητή γιορτή και γιορτάζεται την πρώτη Κυριακή μετά την πανσέληνο της εαρινής ισημερίας (δηλ. Κυριακή μετά την πανσέληνο του Μαρτίου). Πληθώρα εθίμων και παραδόσεων αναβιώνουν κατά τη διάρκεια της εβδομάδας που προηγείται του Πάσχα (Μεγάλη Εβδομάδα) σε όλες τις περιοχές του ελληνικού χώρου.
Οι προετοιμασίες για τον εορτασμό της Ανάστασης ξεκινούν από τη Μεγάλη Πέμπτη. Την ημέρα αυτή οι νοικοκυρές κατά παράδοση ετοιμάζουν τα τσουρέκια και βάφουν αβγά με ειδικές βαφές κόκκινου χρώματος. Το αυγό συμβολίζει από την αρχαιότητα την ανανέωση της ζωής και το κόκκινο χρώμα το αίμα του Χριστού.
Παλιότερα συνήθιζαν να τοποθετούν το πρώτο κόκκινο αβγό στο εικονοστάσι του σπιτιού για να ξορκίζουν το κακό. Σε κάποια χωριά, πάλι, σημάδευαν το κεφάλι και την πλάτη των μικρών αρνιών με την κόκκινη μπογιά που είχε χρησιμοποιηθεί για το βάψιμο των αβγών. Συνήθιζαν επίσης να φυλάσσουν μία από τις κουλούρες της Μεγάλης Πέμπτης στο εικονοστάσι για να προστατεύονται τα μέλη της οικογένειας από τα μάγια.
Την πιο ιερή μέρα της Μεγάλης Εβδομάδας αποτελεί η Παρασκευή, μέρα κορύφωσης του θείου δράματος με την Αποκαθήλωση από το σταυρό και την Ταφή του Χριστού. Λόγω του πένθους της ημέρας οι νοικοκυρές δεν ασχολούνται με τις δουλειές του σπιτιού, αποφεύγοντας ακόμη και το μαγείρεμα. Με λουλούδια που μαζεύουν ή αγοράζουν, γυναίκες και παιδιά πηγαίνουν στις εκκλησίες για να στολίσουν τον Επιτάφιο.
Το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής γίνεται στις εκκλησίες αναπαράσταση της ταφής του Χριστού και το ίδιο απόγευμα η περιφορά του Επιταφίου. Από το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου ξεκινούν οι ετοιμασίες για το γιορτινό τραπέζι της Ανάστασης και οι νοικοκυρές μαγειρεύουν τη μαγειρίτσα. Λίγο πριν τα μεσάνυχτα οι πιστοί συγκεντρώνονται στις εκκλησίες κρατώντας λευκές λαμπάδες, τις οποίες ανάβουν με το «Αγιο φως», που μοιράζει ο ιερέας. Όταν ο τελευταίος ψάλλει το «Χριστός Ανέστη» οι πιστοί ανταλλάσσουν ευχές και το λεγόμενο «φιλί της Αγάπης».
Με το «Αγιο φως» συνηθίζουν να σταυρώνουν το ανώφλι της εξώπορτας των σπιτιών τρεις φορές για καλή τύχη. Κατόπιν κάθονται γύρω από το γιορτινά στρωμένο τραπέζι για να τσουγκρίσουν τα κόκκινα αυγά και να γευματίσουν με την παραδοσιακή μαγειρίτσα. Το πρωί της Κυριακής σουβλίζεται σε πολλές περιοχές της χώρας ο οβελίας. Σε άλλες πάλι, το κρέας για το πασχαλινό τραπέζι, αρνί ή κατσίκι κατά περίπτωση, ψήνεται στο φούρνο. Μέσα σε εορταστική ατμόσφαιρα ακολουθεί πλούσιο γεύμα και το γλέντι διαρκεί συνήθως μέχρι αργά το βράδυ. Το χριστιανικό Πάσχα ονομάζεται και «Πάσχα το Καινόν», ενώ το εβραϊκό λέγεται Νομικό Πάσχα.
ΕΒΡΑΙΚΟ ΠΑΣΧΑ
Το Πάσχα προϋπήρχε ως έθιμο στην αρχαία Αίγυπτο, όπου γιόρταζαν την άνοιξη το Πισάχ, δηλ. τη διάβαση του Ήλιου από τον ισημερινό (με άλλα λόγια την εαρινή ισημερία). Από τους Αιγύπτιους πήραν εθιμικά στοιχεία οι Εβραίοι και μαζί το έθιμο του Πάσχα. Το χριστιανικό Πάσχα διαφέρει από το εβραϊκό. Εως τον 4ο αιώνα μ.Χ. ο γιορτασμός του ήταν κοινός. Διαφοροποιήθηκε ωστόσο από τους Αποστόλους το 51 μ.Χ., ενώ χριστιανοί και Εβραίοι διαχωρίστηκαν απόλυτα (σε σχέση με τη γιορτή του Πάσχα) μετά την Α” Οικουμενική σύνοδο.
Η σύνοδος αυτή επέμενε να γιορτάζουν όλοι οι Χριστιανοί μαζί (Δύσης και Ανατολής) και μάλιστα να γιορτάζουν χρονολογικά μετά το εβραϊκό Πάσχα. Μετά την αλλαγή του ημερολογίου από τον πάπα Γρηγόριο ΙΓ’, τον Οκτώβριο του 1582 και την θέσπιση του «Γρηγοριανού ημερολογίου», σταθεροποιήθηκε η ασυμφωνία όχι μόνο μεταξύ Εβραίων και Χριστιανών αλλά και μεταξύ των Χριστιανικών Εκκλησιών (Ρωμαιοκαθολικών, Προτεσταντών και Ορθοδόξων). Στοιχεία για το γιορτασμό του Πάσχα από τους Ιουδαίους (Εβραίους) υπάρχουν στο Δευτερονόμιο, όπου ερμηνεύεται η αιτία του τρόπου του γιορτασμού τους. Η εαρινή ισημερία για τους Εβραίους είναι η 1η Νισάν. Σύμφωνα με την Έξοδο κάθε αρχηγός οικογένειας έπαιρνε στις 10 Νισάν ένα πρόβατο αρσενικό, το οποίο θυσίαζε στις 14 Νισάν στο ναό των Ιεροσολύμων. Όσοι έμεναν έξω από την πόλη, στην επαρχία, δεν ήταν υποχρεωμένοι να εφαρμόσουν αυτό το έθιμο της θυσίας του αρνιού και μπορούσαν να το αντικαταστήσουν με άλλα φαγητά. Το αρνί που θυσιαζόταν, το έψηναν αργότερα με τον όρο να το φάνε όλο το ίδιο βράδυ. Απαγορευόταν να περισσέψει από το ψημένο αρνί για την επόμενη ημέρα. Κατά τη γιορτή, το βράδυ, οι Εβραίοι άπλωναν στο τραπέζι όλα τα φαγητά, δηλ. το αρνί, τις πικρίδες (είδος πικρών χόρτων), τα άζυμα και το βάμμα. Από όλα αυτά έτρωγαν πρώτα τις πικρίδες και προσεύχονταν. Στη συνέχεια, οι πιο γέροι της οικογένειας διηγούνταν όλη την ιστορία της δουλείας και της απελευθέρωσης από την αιγυπτιακή σκλαβιά και εξηγούσαν το συμβολισμό κάθε είδους φαγητού που βρισκόταν στο τραπέζι. Έτσι, τα άζυμα συμβόλιζαν τη βιαστική φυγή των Εβραίων, τόσο βιαστική ώστε δεν πρόλαβαν να ζυμώσουν. Επίσης οι πικρίδες συμβόλιζαν την πικρία της σκλαβιάς. Σε όλη τη διάρκεια του γιορτασμού υπήρχε ρητή απαγόρευση να φάνε ζυμωμένο ψωμί για εφτά μέρες, ενώ όλοι οι Εβραίοι φορούσαν παπούτσια οδοιπορίας, θέλοντας να συμβολίσουν τη φυγή. Εκτός από την απελευθέρωση από την Αιγυπτιακή σκλαβιά και το πέρασμα της Ερυθράς Θάλασσας, οι Εβραίοι γιόρταζαν με το Πάσχα και την ανοιξιάτικη συγκομιδή. Γι” αυτό όλοι οι αρχηγοί των οικογενειών έφερναν ως τάμα στο ναό των Ιεροσολύμων και ένα δεμάτι κριθαριού. Έτσι κήρυσσαν και τη γιορτή της συγκομιδής και τότε μόνον επιτρεπόταν να φάνε ζυμωμένο ψωμί. Κατά το Πάσχα, επίσης, έδιναν χάρη σε έναν κατάδικο, συνήθεια που μάλλον εισήγαγαν οι Ρωμαίοι.
ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟ ΠΑΣΧΑ
Το Χριστιανικό Πάσχα διαρκεί δύο εβδομάδες: από την Κυριακή των Βαΐων (συμβολίζει την είσοδο του Χριστού στα Ιεροσόλυμα) ως την Κυριακή του Θωμά. Η πρώτη εβδομάδα ονομάζεται Μεγάλη Εβδομάδα ή Εβδομάδα των Παθών, αρχίζει με την Κυριακή των Βαΐων και λήγει το Μεγάλο Σάββατο. Όλη τη Μεγαλοβδομάδα υπάρχει συνήθεια να νηστεύουν οι χριστιανοί και να παρακολουθούν τακτικά τις εκκλησιαστικές λειτουργίες. Η δεύτερη εβδομάδα του Πάσχα ονομάζεται Εβδομάδα του Πάσχα ή Λαμπροβδομάδα ή Λαμπρή και αρχίζει με την Κυριακή του Πάσχα. Όλες οι ήμερες που ακολουθούν θεωρούνται ημέρες χαράς και διασκέδασης (Διακαινήσιμες και η εβδομάδα ονομάζεται Διακαινησίμου).
ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ
Ο προσδιορισμός της Κυριακής του Πάσχα αποτέλεσε περίπλοκο πρόβλημα για τις Εκκλησίες και προκάλεσε σφοδρές έριδες. Η Α” Οικουμενική σύνοδος της Νίκαιας (325) όρισε ως μέρα του Πάσχα την πρώτη Κυριακή μετά την πανσέληνο που ακολουθεί την εαρινή ισημερία της 21ης Μαρτίου. Καθόρισε επίσης ότι, εφόσον η πανσέληνος είναι Κυριακή, το Πάσχα θα γιορτάζεται την αμέσως επόμενη Κυριακή. Επειδή η πρώτη μέρα της Σελήνης τοποθετείται μεταξύ 8ης Μαρτίου και 5ης Απριλίου, το Πάσχα μπορεί να πέσει στο διάστημα μεταξύ 22ας Μαρτίου και 25ης Απριλίου. Οι ημερομηνίες αυτές υπολογίζονται με το παλαιό ημερολόγιο (Γρηγοριανό), γιατί μ” αυτό καθορίζεται η εαρινή ισημερία. Για να βρούμε τα όρια μέσα στα οποία γιορτάζεται το Πάσχα, σύμφωνα με το νέο ημερολόγιο, προσθέτουμε 13 μέρες. Έτσι βρίσκουμε ότι οι ημερομηνίες του ορθόδοξου Πάσχα κυμαίνονται από τις 4 Απριλίου ως τις 8 Μαΐου. Επειδή για τον καθορισμό του ορθόδοξου Πάσχα η εαρινή ισημερία υπολογίζεται με βάση το παλαιό ημερολόγιο, οι παλαιοημερολογίτες και οι νεοημερολογίτες γιορτάζουν το Πάσχα την ίδια μέρα. Αντίθετα, οι ρωμαιοκαθολικοί και οι προτεστάντες καθορίζουν την εαρινή ισημερία με βάση το νέο ημερολόγιο και γι” αυτό γιορτάζουν συνήθως το Πάσχα μια βδομάδα νωρίτερα από τους Ορθόδοξους. Το Πάσχα συμβαίνει να γιορτάζεται ταυτόχρονα από τις Δυτικές εκκλησίες και την Ορθόδοξη, όταν η πρώτη πανσέληνος μετά την εαρινή ισημερία πέφτει μετά τις 28 Μαρτίου. Το Ιουδαϊκό (Εβραικό) Πάσχα γιορτάζεται σήμερα κατά την πανσέληνο της εαρινής ισημερίας, δηλ. μεταξύ 30 Μαρτίου και 27 Απριλίου. Παλιότερα το ιουδαϊκό Πάσχα (γνωστό ως Νομικό Πάσχα) γιορταζόταν σύμφωνα με το Μωσαϊκό νόμο μεταξύ 3ης Απριλίου και 1ης Μαΐου. Γιατί όμως υπάρχει αυτή η διαφορά στην ημερομηνία εορτασμού του Πάσχα, αφού πρόκειται για την ίδια χριστιανική γιορτή και δεν υπάρχει καμιά δογματική ή θεολογική διαφορά στο θέμα αυτό; Ο Χριστός και οι απόστολοι εόρταζαν το Ιουδαϊκό Πάσχα με το οποίο συνδέθηκε και ο Μυστικός Δείπνος. Επειδή οι πρώτοι χριστιανοί, όπως ήταν φυσικό, ήταν Εβραίοι, παρέλαβαν την εορτή αυτή από αυτούς και διατήρησαν το όνομα Πάσχα σε ανάμνηση της Ανάστασης του Κυρίου δηλ. «της διαβάσεως από τον θάνατον στην ζωή» και συμβολικά της «διαβάσεως από του θανάτου της αμαρτίας εις την ζωήν της αλήθειας» και ονομαζόταν σε αντιδιαστολή με το Εβραϊκό Πάσχα «Πάσχα το καινόν». Κατά τα πρώτα έτη του Χριστιανισμού, οι Ιουδαΐζοντες Χριστιανοί τόνιζαν στην εορτή του Πάσχα το γεγονός της σταύρωσης του Χριστού και επέμεναν να το εορτάζουν την 14η του μήνα Νισάν, μαζί με τους Εβραίους. Αυτό συνέβαινε και με τους «τεσσαρεσκαιδεκατίτες» της Μικράς Ασίας. Αντίθετα, οι Χριστιανοί άλλων εθνών, τόνιζαν την ανάσταση του Χριστού και συνέδεσαν τον εορτασμό του Πάσχα με την αναστάσιμη ημέρα της εβδομάδας, την Κυριακή, η οποία ακολουθούσε την 14η του μήνα Νισάν, με την έννοια ότι το Χριστιανικό Πάσχα δεν ήταν δυνατόν να προηγείται ή και να συμπίπτει με το εβραϊκό Πάσχα. Μόνο οι εκκλησίες της Μικράς Ασίας επέμεναν στην Iουδαϊζουσα παράδοση, ενώ όλες οι άλλες τοπικές εκκλησίες εόρταζαν το Πάσχα μετά το Iουδαϊκό και σε ημέρα Κυριακή. Λύση στο πρόβλημα της ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα έδωσε η Α” Οικουμενική σύνοδος που έγινε στην Νίκαια της Βιθυνίας το 325 μ.Χ., η οποία λαμβάνοντας υπόψη ότι οι εβραίοι εόρταζαν το Πάσχα κατά την ημέρα της Πανσελήνου που γινόταν μετά την εαρινή ισημερία και επειδή ο Χριστός αναστήθηκε μετά την εορτή του εβραϊκού Πάσχα, δηλαδή μετά την εαρινή πανσέληνο, καθόρισε τον εξής κανόνα: Το χριστιανικό Πάσχα πρέπει να εορτάζεται την πρώτη Κυριακή μετά την Πανσέληνο, που θα γίνει κατά την ημέρα της εαρινής ισημερίας ή μετά από αυτήν. Αν η πανσέληνος γίνει Κυριακή τότε το Πάσχα θα εορτάζεται την επομένη Κυριακή. Αυτό έγινε για να μην συμπίπτει ποτέ το χριστιανικό με το εβραϊκό Πάσχα. Η πανσέληνος που συμβαίνει κατά ή μετά την εαρινή ισημερία λέγεται και πανσέληνος του Πάσχα ή πασχαλινή πανσέληνος. Η Α” Οικουμενική σύνοδος ανέθεσε στον Πατριάρχη της Αλεξάνδρειας, πόλη στην οποία άκμαζε η αστρονομία τα χρόνια εκείνα, να φροντίσει τον καθορισμό της πανσελήνου του Πάσχα και κατ” επέκταση την ημερομηνία του Πάσχα για όλες τις χριστιανικές εκκλησίες. Στην Αλεξάνδρεια όμως χρησιμοποιούσαν τον κύκλο του Μέτωνα για τον προσδιορισμό των μελλοντικών Πανσελήνων, σύμφωνα βέβαια και με το Ιουλιανό ημερολόγιο.
Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΜΕΤΩΝΑ
Ο Αθηναίος Αστρονόμος Μέτων (432 π.Χ.) ανακάλυψε ότι 235 συνοδικοί μήνες ισοδυναμούν με 19 τροπικά (ηλιακά) έτη. ο συνοδικός μήνας είναι το χρονικό διάστημα μεταξύ δυο διαδοχικών ομωνύμων φάσεων της σελήνης (π.χ. μεταξύ δυο πανσελήνων ή μεταξύ δυο πρώτων τέταρτων) και είναι ίσος με 29,530588 ημέρες το τροπικό έτος, είναι το χρονικό διάστημα ανάμεσα σε δυο διαδοχικές διαβάσεις του ήλιου από το εαρινό ισημερινό σημείο (κατά την φαινόμενη ετήσια κίνηση του ήλιου πάνω στην εκλειπτική) και είναι ίσο με 365,242199 (μέσες ηλιακές) ημέρες. Αυτή η περίοδος των 19 τροπικών ετών ή 6940 ημερών περίπου, ονομάστηκε κύκλος του Μέτωνα ή κύκλος της σελήνης. Ο κύκλος αυτός είναι πρακτικά χρήσιμος, διότι αν καταγράψουμε τις ημερομηνίες των φάσεων της σελήνης επί 19 συνεχόμενα έτη, οι φάσεις θα επανέρχονται στις ίδιες ημερομηνίες και κατά την ίδια σειρά στα επόμενα 19 έτη κ.ο.κ. Η ανακάλυψη αυτή έκαμε τεράστια εντύπωση στους Αθηναίους ώστε αποφάσισαν να γράψουν «χρυσοίς γράμμασι» σε όλα τα δημόσια καταστήματα τον αριθμό που φανερώνει την τάξη του εκάστοτε τρέχοντος έτους μέσα στον κύκλο του Μέτωνα. Όμως ο κύκλος του Μέτωνα παρουσιάζει κάποιο σφάλμα. Το σφάλμα αυτό έχει συγκεντρωθεί από το 325 μ.Χ. και σήμερα είναι 5 περίπου ημέρες. Με βάση λοιπόν τον κύκλο του Μέτωνα σχηματίσθηκε (από τους Αλεξανδρινούς αστρονόμους) ο πίνακας των πανσελήνων του Πάσχα, (Πασχάλιοι πίνακες) δηλαδή των μετά την 21η Μαρτίου Ιουλιανού ημερολογίου πανσελήνων, που ακόμη και σήμερα χρησιμοποιούν οι ορθόδοξοι Χριστιανοί, άλλοι αυτούσιο (π.χ. Ρώσοι) και άλλοι (π.χ. εμείς οι Ελληνες) σε σχέση και με το Νέο (Γρηγοριανό) ημερολόγιο. Αυτό συνεχίστηκε μέχρι το 1582 που η Καθολική εκκλησία καθιέρωσε το νέο (Γρηγοριανό) ημερολόγιο (αυτό που έχομε σήμερα και εμείς) για να διορθώσει τα συσσωρευμένο λάθος του παλαιού (Ιουλιανού) ημερολογίου (π.η.) (τότε υπήρχε 10 μέρες καθυστέρηση του π.η., δηλαδή η εαρινή ισημερία του 1582 αντί να γίνει στις 21/3 έγινε στις 11/3). Οι ορθόδοξοι Χριστιανοί, κυρίως από μίσος στον πάπα, δεν δέχτηκαν την ρύθμιση αυτή και ορισμένοι (οι παλαιοημερολογίτες) συνεχίζουν κανονικά μέχρι σήμερα να χρησιμοποιούν το π.η. Όμως η Εκκλησία της Ελλάδας δέχθηκε το νέο ημερολόγιο (ν.η.) στις 10 Μαρτίου 1924, ακολουθώντας την Ελληνική πολιτεία που το είχε αποδεχθεί το 1923, αλλά χωρίς μετακίνηση του Πάσχα και των κινητών εορτών που εξακολουθούν να εξαρτώνται από το παλαιό ημερολόγιο (π.η.). Aπό την ημερομηνία του Πάσχα εξαρτώνται πολλές γιορτές (π.χ., Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως 28 μέρες πριν το Πάσχα, Αγίου Πνεύματος 50 μέρες μετά το Πάσχα κλπ) γεγονός που δείχνει την σπουδαιότητα της ημερομηνίας του τόσο στο ορθόδοξο όσο και στο καθολικό εορτολόγιο.
Η ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΤΟΥ OΡΘΟΔΟΞΟΥ ΠΑΣΧΑ
Ο υπολογισμός της ημερομηνίας του Πάσχα είναι ένα σύνθετο Μαθηματικό θέμα, αν και απαιτεί ουσιαστικά τις 4 πράξεις της αριθμητικής. Παλαιότερα την ημερομηνία του Πάσχα την υπολόγιζαν από ορισμένους πίνακες, τους περίφημους Πασχάλιους πίνακες. Σήμερα την ημερομηνία του Πάσχα (ορθοδόξου και καθολικού) την βρίσκουμε με ορισμένους Μαθηματικούς τύπους. Για τον καθορισμό της ημερομηνίας του ορθόδοξου (Ιουλιανού) Πάσχα ενός έτους Ε, σύμφωνα με το νέο ημερολόγιο (ν.η.).απαιτούνται : α) Η εύρεση της ημερομηνίας της Ιουλιανής (Μετώνειας, όχι πραγματικής) πασχαλινής πανσελήνου, έστω ΙΡ μέρες Απριλίου με το ν.η. και β) Ο υπολογισμός των ημερών από την επόμενη της προηγούμενης ημερομηνίας μέχρι και την Κυριακή του Πάσχα, έστω Η ημέρες. Τότε η ημερομηνία του Πάσχα θα είναι ΗΠ = ΙΡ + Η ημέρες Απριλίου. Οι Καθολικοί (και Διαμαρτυρόμενοι) εορτάζουν το Πάσχα (Λατίνων Πάσχα) σύμφωνα με τον κανόνα της Α” Οικουμενικής συνόδου, όμως η εαρινή ισημερία και η εαρινή πανσέληνος προσδιορίζονται σύμφωνα με το Γρηγοριανό ή νέο ημερολόγιο (ν.η.), λαμβάνοντας ακόμη υπόψη και το σφάλμα του κύκλου του Μέτωνα, την λεγόμενη εκκλησιαστική πρόπτωση. Ας σημειωθεί ότι οι παλαιοημερολογίτες (που ακολουθούν το Ιουλιανό ημερολόγιο) έχουν Πάσχα πάντα την ίδια Κυριακή με τους ορθόδοξους, αλλά με ημερομηνία 13 μέρες (μέχρι το 2099) μικρότερη.
ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΣΤΗΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ
Όπως είδαμε η Ελληνική πολιτεία το 1923 και στην συνέχεια η εκκλησία της Ελλάδας, δέχθηκε το νέο ημερολόγιο (ν.η.) στις 10 Μαρτίου 1924, αλλά χωρίς μετακίνηση του Πασχάλιου και των κινητών εορτών που εξακολουθούν να εξαρτώνται από το παλαιό ημερολόγιο (π.η.). Έτσι άρχισαν τα προβλήματα με τις διαφορετικές ημερομηνίες του Πάσχα στην χώρα μας (και σε όσες χώρες έχουν όμοιες ρυθμίσεις). Αυτά οφείλονται στα δυο σφάλματα στα οποία στηρίζεται ο υπολογισμός της ημερομηνίας του ορθόδοξου Πάσχα : α) Χρησιμοποιεί τον κύκλο του Μέτωνα που έχει ήδη συγκεντρωμένο σφάλμα 4-5 ημερών, δηλαδή δίνει την Μετώνεια (ή Ιουλιανή) πανσέληνο 4-5 μέρες αργότερα από την Γρηγοριανή (και με μεγάλη ακρίβεια πραγματική) πανσέληνο. β) Χρησιμοποιεί το παλαιό ημερολόγιο για τον προσδιορισμό της εαρινής πανσελήνου, με αποτέλεσμα να μην χρησιμοποιεί την Γρηγοριανή πανσέληνο και έτσι μερικές πανσέληνοι αν και είναι μετά τις 20 Μαρτίου (ν.η) να μην τις θεωρεί πασχαλινές. Αποτέλεσμα του πρώτου σφάλματος είναι να έχομε τον εορτασμό του ορθοδόξου Πάσχα πολλές φορές όχι την πρώτη Κυριακή μετά την πανσέληνο, αλλά την επομένη, όπως π.χ. το 2003. Αποτέλεσμα του δευτέρου σφάλματος είναι να έχομε τον εορτασμό του ορθοδόξου Πάσχα πολλές φορές μετά την δεύτερη εαρινή πανσέληνο π.χ. το 2005. Ενώ το πρώτο σφάλμα είναι μόνιμο, το δεύτερο μπορεί και να μην υπάρχει. Όταν η εαρινή πανσέληνος είναι από τις 30 Μαρτίου και μετά, τότε βοηθούντος του πρώτου σφάλματος, η Μετώνεια πανσέληνος δίνεται από τις 3 Απριλίου και μετά, και έτσι δεν υπάρχει το δεύτερο σφάλμα, αφού η πανσέληνος αυτή θεωρείται πασχαλινή (αφού είναι από τις 21/3 π.η. και μετά) και από τους ορθοδόξους. Στην περίπτωση αυτή το Καθολικό Πάσχα συμπίπτει ή εορτάζεται νωρίτερα κατά μια (μόνο) βδομάδα από το Ορθόδοξο Πάσχα. Κοινό Πάσχα έχομε όταν η Γρηγοριανή και η Ιουλιανή πασχαλινή πανσέληνος πέσουν από την Κυριακή μέχρι και το Σάββατο της ίδιας βδομάδας, οπότε την αμέσως επόμενη Κυριακή έχομε κοινό Πάσχα. Έτσι π.χ. το 2004, που τυχαίνει να είναι και δίσεκτο, η Ιουλιανή πασχαλινή πανσέληνος δίνεται την Παρασκευή 9 Απριλίου (ν.η.), ενώ η Γρηγοριανή πασχαλινή πανσέληνος ήταν την Δευτέρα 5 Απριλίου (4 μέρες διαφορά λόγω του σφάλματος του κύκλου του Μέτωνα). Έτσι αίρεται τόσο το πρώτο σφάλμα (αφού είναι και οι δυο την ίδια βδομάδα) όσο και το δεύτερο, αφού η πανσέληνος είναι μετά τις 3 Απριλίου, οπότε έχομε κοινό Πάσχα την αμέσως επόμενη Κυριακή 11 Απριλίου. Το προηγούμενο κοινό Πάσχα ήταν το 2001 (15/4). Το επόμενο κοινό Πάσχα θα είναι το έτος 2007 (8 Απριλίου), ενώ το αμέσως επόμενο κοινό Πάσχα σε έτος δίσεκτο θα είναι το 2028 (16 Απριλίου). Αν δεν συνεορτάζουμε, στην περίπτωση αυτή, έχομε μια βδομάδα ακριβώς νωρίτερα το Καθολικό Πάσχα από το Ορθόδοξο: έτσι π.χ. το 2003, η Ιουλιανή πασχαλινή πανσέληνος ήταν στις 20 Απριλίου (Κυριακή) και η Γρηγοριανή πασχαλινή πανσέληνος στις 16 Απριλίου (Τετάρτη), δηλαδή και οι δυο μετά τις 3/4, άρα δεν υπάρχει το δεύτερο σφάλμα. Υπάρχει όμως το σφάλμα των 4 ημερών (16/4-20/4) λόγω του κύκλου του Μέτωνα (αλλά και του ότι δεν πέφτουν την ίδια βδομάδα οι δυο πανσέληνοι) και έτσι είχαμε το Ορθόδοξο Πάσχα στις 27 Απριλίου, ενώ το καθολικό στις 20 Απριλίου, δηλαδή μια βδομάδα ενωρίτερα. Το δεύτερο σφάλμα υπάρχει μόνο όταν η εαρινή πανσέληνος γίνει από 21- 29 Μαρτίου (ν.η.). Στην περίπτωση αυτή το Πάσχα των Καθολικών προηγείται αυτό των Ορθοδόξων από 4 μέχρι 6 βδομάδες και ενδέχεται να μην έχουμε Πάσχα τον Απρίλιο, όπως συνέβη το 2002. Η Ιουλιανή πανσέληνος του Μαρτίου του 2005 θα είναι στις 29 Μαρτίου (με το ν. η.), δηλαδή στις 16 Μαρτίου με το π.η. Έτσι. δεν θεωρείται πασχαλινή για τους Ορθόδοξους (αφού είναι πριν τις 21 Μαρτίου π.η.). Η Γρηγοριανή όμως είναι στις 25 Μαρτίου – 4 μέρες ενωρίτερα – και θεωρείται (δίκαια) από τους καθολικούς Πασχαλινή και έτσι θα έχουν Πάσχα στις 27 Μαρτίου. Οι Ορθόδοξοι λοιπόν θα περιμένουμε την επόμενη πανσέληνο που γίνεται στις 28 Απριλίου, οπότε θα έχουμε Πάσχα την 1η Μαΐου.
(source ©: www.eortologio.gr)

Leave a Reply


× 6 = δώδεκα

Powered by Datacomputer · Edited & Designed by Datacomputer

Hit Counter provided by short sale specialist